ریچارد گری براتیگان ( Richard Brautigan)‏ (زاده ۳۰ ژانویه ۱۹۳۵ – درگذشته ۲۵ اکتبر ۱۹۸۴) نویسنده و شاعر معاصر آمریکایی. از او ۹ رمان، یک مجموعه داستان و چندین دفتر شعر منتشر شده است. رمان صید قزل آلا در آمریکا اولین و شناخته شده‌ترین اثر اوست. وی عضو جنبش بیت بود. ریچارد براتیگان با تفنگ شکاری کالیبر ۴۴ خودکشی کرد.

بیوگرافی ریچارد براتیگان

ریچارد براتیگان در ۲۹ ژانویه ۱۹۳۵ در تاکوما واشنگتن به دنیا آمد. از دوران کودکی او اطلاعات زیادی در دست‌رس نیست اما ظاهراً دوران کودکی سختی را پشت سر گذشته است. پدرش پیش از به دنیا آمدن او، خانواده را ترک کرد و پس از آن که خبر درگذشت او را خواند، تازه متوجه شد پسری به نام ریچارد داشته‌است. خواهرش باربارا در بارهٔ دوران کودکی او می‌گوید: «او شب‌ها را به نوشتن می‌گذراند و تمام روز را می‌خوابید. اطرافیان خیلی اذیتش می‌کردند و سر به سرش می‌گذاشتند. آن‌ها هیچ‌وقت نفهمیدند که نوشته‌های او چه‌قدر برایش مهم هستند.»

براتیگان کیست

جوانی

در بیست سالگی شیشهٔ پاسگاه پلیس را با سنگ شکست و یک هفته در زندان گذراند و بعد به بیمارستان دولتی آرگون تحویل داده شد. به تشخیص پزشکان به دلیل ابتلا به جنون جوانی پارانوئیدی در بیمارستان تحت شوک درمانی و مراقبت ویژه قرار گرفت. پس از مرخص شدن از بیمارستان به سان‌فرانسیسکو رفت.
در ۱۹۵۶ سالی که براتیگان ۲۱ ساله به سانفرانسیسکو رفت دوران اوج جنبش بیت بود و نویسندگان و شاعران سرشناس این جنبش در این شهر فراوان یافت می‌شدند. افرادی مانند: جک کرواک، آلن گینزبرگ، رابرت کریلی، میکل میک‌کلور، فیلیپ والن، گری اشنایدرو.. او تحت تأثیر جنبش بیت قرار گرفت؛ و نخستین مجموعه شعرش را در بیست و یک سالگی منتشر کرد و سال بعد در بیست و دو سالگی با ویرجینیا دیون آدلر ازدواج کرده، سه سال بعد در ۲۵ مارس ۱۹۶۰ دخترش ایانت به دنیا آمد. تابستان سال بعد برای براتیگان نقطهٔ عطف محسوب می‌شود. در تابستان ۱۹۶۱ به هم‌راه همسر و کودک خردسالش به آیداهو رفت و زندگی در چادر کنار رودخانه‌های پر از قزل‌آلای آن‌جا را تجربه کرد و رمان صید قزل‌آلا در آمریکا را نوشت. این رمان شش سال بعد در ۱۹۶۷ منتشر شد و براتیگان را که در فقر مطلق بسر می‌برد و حتی در تأمین غذای روزانه دچار مشکل بود از نظر مالی نجات داد.

دوران اوج

قبل از صید قزل‌آلا در آمریکا براتیگان چند مجموعه شعر منتشر کرد که یا به رایگان توزیع شد یا خود براتیگان در خیابان به فروش نسخه‌های آن‌ها می‌پرداخت. رمان ژنرال متفقین، اهل بیگ‌سور هر چند دومین رمان او محسوب می‌شود اما اولین رمان منتشر شده‌ای اوست. این رمان در سال ۱۹۶۴ منتشر شد و تنها ۷۴۳ نسخه از آن فروش رفت.

پس از موفقیت صید قزل‌آلا در آمریکا براتیگان دیگر هر کتابی می‌توانست منتشر کند و چنین هم کرد. او حتی کتابی منتشر کرد با نام لطفاً این کتاب را بکارید که شامل هشت شعر بود و به هم‌راه هر شعر بسته‌ای بذر، بسته‌های باز نشده این مجموعه الان نزد مجموعه‌دارن (کلکسیونرها) چندین هزار دلار خرید و فروش می‌شود.

سه شعر از این اشعار با ترجمهٔ علیرضا بهنام در کتاب کلاه کافکا گزیدهٔ شعرهای ریچارد براتیگان در ایران منتشر شده‌است. البته بدون بذر.

براتیگان به سفارش جان لنون و پل مک‌کارتنی، دوستان‌اش در گروه بیتلز، چند شعر و بخش‌هایی از رمان‌هایش را در نوار کاستی با عنوان گوش دادن به ریچارد براتیگان خواند و منتشر کرد. این نوار که هم‌زمان با مجموعهٔ شعر کاشتنی براتیگان منتشر شده بود نیز حاوی ابتکارهای جالبی بود. مثلاً شعری به نام عاشقانه با هجده لحن مختلف توسط افراد مختلف از جمله خود براتیگان و دخترش لانته خوانده شد.

در ۱۹۷۰ پس از سیزده سال زندگی زناشویی پرفراز و نشیب از همسرش ویرجینیا جدا شد و دو سال بعد به پاین‌کریک مونتانا رفت و تا هشت سال پس از آن در مجامع ظاهر نشد و حاضر به ایراد سخنرانی یا انجام مصاحبه نبود.

در ۱۲ مه ۱۹۷۶ برای اولین بار به ژاپن رفت. از کودکی با ژاپنی‌ها بر سر بمباران بندر پرل هاربر مشکل داشت. عموی‌اش در آن حادثه ترکش خورد بود و هر چند یک سال بعد بر اثر حادثه‌ای از بلندی سقوط کرد و مرده بود، اما ریچارد هفت ساله مرگ عمو را به حساب ژاپنی‌ها نوشته بود و از آنان متنفر بود. سفر به ژاپن دیگاه‌اش نسبت به ژاپنی‌ها را تغییر داد و شیقتهٔ فرهنگ ژاپنی شد تا آنجا که بارها به ژاپن سفر کرد و وطن‌اش را سانفرانسیسکو، مونتانا و توکیو می‌دانست. او حتی با آکیکو که ژاپنی بود ازدواج کرد و این ازدواج دو سال دوام یافت.

براتیگان نویسنده‌ای خاصی بود و تعلق‌اش به سبک یا جریان ادبی ویژه دشوار می‌نماید. «زیبایی‌شناسی او ترکیبی از دستاوردهای سورئالیسم فرانسوی و تفکر ضدبورژوازی است که جان مایهٔ آثار هنری معاصرش را شکل داده و در عین حال در تضاد کامل با پدرسالاری قرار می‌گیرد.»

علیرضا طاهری عراقی مترجم مجموعهٔ داستان اتوبوس پیر در یادداشت مترجم می‌نویسد: «توصیف ویژگیهای آثار براتیگان کار ساده‌ای نیست. هیچ سبک و مکتب ادبی و سنت تاریخی را نمی‌توان زادگاه یا مبنای شیوه خاص نویسندگی و شاعری او دانست. در مورد آثار نثرش حتی این مشکل وجود دارد که آیا آن‌ها را باید در کدام گونهٔ ادبی جای داد؟ آیا رمان‌هایش را واقعاً می‌توان رمان نامید؟ آیا اصلاً در حوزهٔ ادبیات داستانی قرار می‌گیرد؟ شاید ساده‌تر این باشد که آن را سبک براتیگانی بخوانیم و بس. به هر حال به نظر می‌رسد که آثار براتیگان هم مثل خودش یتیم‌اند.»

نقاط اوج داستان‌های براتیگان یکدست نیست و از این نظر به کنکاش بیشتری برای درک بهتر این آثار نیاز است. در رمان صید قزل آلا در آمریکا و نیز دیگر آثار براتیگان از جمله در مجموعه اشعار او تمایل درونی نویسنده به خودکشی منعکس شده است. آثار براتیگان از این نظر شباهت به آثار ویرجینیا وولف و ولادیمیر مایاکوفسکی دارد و خواسته‌های درونی نویسنده به خوبی از آنها مشخص است. به این دلیل خواننده آثار براتیگان خود را خارج از فضای آنها حس نمی‌کند چون براتیگان نویسنده‌ای است که با چیره‌دستی و مهارت لازم از آثار خود برای ارتباط مستقیم با خواننده استفاده کرده است. شعر براتیگان را باید نمونهٔ کاملی از شعر زمینی دانست. شعری که بدون تحمیل تئوری‌ها و فلسفه‌های ادبی مخاطبش را نرم و آرام تا پایان با خود شریک و همراه می‌کند. شعر براتیگان مانند داستان‌هایش هیچ پیش داوری را برنمی‌تابد.

شخصیت های داستانهای براتیگان را حاشیه نشینان جامعه تشکل می دهند. آنان از زندگی و اوضاع     روزگارشان شکایت دارند، چرا که همه ی امیدها و آرزوهایشان برباد رفته است، آرمانهایشان نقش بر آب شده و آنان برای دستیابی به ارزش مسلط جامعه ی خود یعنی رفاه، با شکست روبه رو شده اند. آنان به ناچار به حاشیه رانده شده و با کاهلی و دل سپردن به خوشیهای زودگذر اندوه زندگی را تسکین می دهند. اگر چه عده یی نیز دست به تلاش می زنند و همه ی کوشش خود را به کار می برند تا نه به آرمانها، که به همین آرزوهای کوچگ و دم دستی خود دسترسی پیدا کنند. اندوهی که در زندگی این آدمها موج می زند حاصل هویت باختگی است. آنان از رفاه و تشخص بهره یی ندارند و سرخورده در عشق و زندگی، در نهایت تنهایی روزگار می گذرانند.

ریچارد براتیگان

در رمان <ژنرالهای هم پیمان> تلما زشت روترین زن جهان، سوزان یا معلم زودرنج موسیقی یا معشوق لی ملون، پدر بزرگ ملون و حتی خود ملون که در پایان داستان به خرابه و غارنشینی در بیگ سور روی می آورد از جمله شخصیتهای هویت باخته هستند.     در رمان <صید ماهی قزل آلا در آمریکا> آقای نوریس پس از سه بار ازدواج حتی نام فرزندانش را از یاد برده است.

در مجموعه داستان <توکیو – مونتانا – اکسپرس> شخصیتها شامل نویسندگانی هستند گمنام یا انسانهایی هستند فراموش شده. از جمله نوازنده یی مهاجر که در جست و جوی طلا به آلاسکا می رود و در راه جان می بازد.

می توان گفت که داستانهای براتیگان به دلیل به تصویر کشیدن بی عدالتی های اجتماعی و سرخوردگی های آدمها از روابط بیمار جامعه به حوزه های داستانهای اجتماعی نزدیک می شود که انتفاد به این روابط وجه مشخصه ی آن است.

مرگ

زندگی و مرگ او مانند آثارش بسیار پرفراز و نشیب و متفاوت و غیرمنتظره بود. او در فصل شکار همیشه به مونتانا می‌رفت و با دوستان‌اش به شکار می‌پرداخت هر چند او هیچ‌وقت نمی‌توانست به موجود زنده‌ای شلیک کند و بیشتر ادای شکارچیان را درمی‌آورد. در فصل شکار ۱۹۸۴، براتیگان به مونتانا نرفت. دوستان‌اش نگران شدند. امکان تماس با او وجود نداشت به همین دلیل پلیس شهر بولیناس در شمال کالیفرنیا که محل زندگی براتیگان بود را خبر کردند. در ۲۵ اکتبر ۱۹۸۴ پلیس در خانهٔ براتیگان را شکست و یک بطری مشروب و یک تفنگ کالیبر ۴۴ کنار جسدش پیدا کرد. بنابر اظهار نظر پزشکی قانونی: او «ایستاده رو به دریا پشت پنجره» به شقیقه‌اش شلیک کرده است.

آثار

رمان

  • ژنرال متفقین، اهل بیگ سور (۱۹۶۴)
  • صید قزل آلا در آمریکا (۱۹۶۷)
  • در قند هندوانه (۱۹۶۸)
  • سقط جنین (۱۹۷۱)
  • – هیولای هاوکلاین (۱۹۷۴)
  • در رؤیای بابل (۱۹۷۷)
  • پس باد همه چیز را با خود نخواهد برد (۱۹۸۲)
  • یک زن بدبخت (۱۹۸۲)

داستان کوتاه

  • انتقام چمن، در ایران: اتوبوس پیر و چند داستان دیگر (۱۹۷۱)

شعر

  • لطفاً این کتاب را بکارید. (۱۹۶۸)
  • ۳۰ ژوئن، ۳۰ ژوئن (۱۹۷۸)
  • پادشاهی دوم. (قلمرو دوم)
  • دری لولا شده به فراموشی

در زبان فارسی

داستان

  • – ۱۳۸۴ – صید قزل‌آلا در آمریکا، پیام یزدانجو، نشر چشمه.
  • – ۱۳۸۴ – در قند هندوانه، مهدی نوید، نشر چشمه.
  • – ۱۳۸۴ – اتوبوس پیر و چند داستان دیگر(دشمن چمن)، علیرضا طاهری عراقی، نشر مرکز.
  • – ۱۳۸۵ – صید قزل‌آلا در آمریکا، هوشیار انصاری فرد، نشر نی.
  • – ۱۳۸۶ – در رؤیای بابل، پیام یزدانجو، نشر چشمه.
  • – ۱۳۸۷ – پس باد همه چیز را با خود نخواهد برد، حسین نوش‌آذر، انتشارات مروارید.
  • یک زن بدبخت

تک داستان‌ها

شعر

  • ۱۳۸۴ – کلاه کافکا، علیرضا بهنام، نشر چشمه.
  • ۱۳۸۶ – دری لولا شده به فراموشی، یگانه وصالی، نشر چشمه.
  • ۱۳۸۷ – خانه‌ای جدید در آمریکا، محسن بوالحسنی و سینا کمال‌آبادی، نشر رسش.
  • ۱۳۸۷ – لطفاً این کتاب را بکارید، مهدی نوید، نشر رخداد نو.

 


 

براتیگان برای خواننده ادبیات ترجمه نیازی به معرفی ندارد. او و چارلز بوکوفسکی در ایران مشهورتر از بسیاری از مهم‌ترین شاعران (و حتی، داستان‌نویسان) انگلیسی زبان هستند.

تصویر چند شعر از ریچارد براتیگان

اغلب کارهایشان به فارسی برگردانده و منتشر شده است. براتیگان با تاثیر از «جنبش بیت» و علاقه به ادبیات ژاپن (به ویژه هایکو) شعرهایی نوشته است که به مذاق خواننده عام شعر ترجمه خوش می‌آید. شعرهایی را که در ادامه می‌خوانید، از دوران اولیه شاعری اوست.

جایی در جهان، مردی با درد فریاد می‌کشد

جایی در جهان/ زنی

زیر درخت سبزی زیبا

نشسته نخود سبز پوست می‌کند

و فقط به چیزهای زیبا فکر می‌کند

به آبشارها یا رنگین‌کمان‌ها یا نخودهای سبز

ته سیگار

یک ته سیگار، چیز قشنگی نیست.

مثل درخت‌های سر به فلک کشیده نیست،

مثل علفزار سبز یا گل‌های جنگلی.

مثل یک آهوبره نجیب نیست،

مثل یک پرنده آوازه‌خوان یا یک خرگوش چالاک.

اما حالا هیچ یک از اینها نیستند

و به جای جنگل/ دنیایی سیاه مانده

از درخت‌های نیم‌سوز و لاشه‌های گندیده ـ

بقایای یک جنگل‌سوزی دیگر.

یک ته سیگار، چیز قشنگی نیست.

مهتاب بر گورستان

مهتاب

بر صدهزار مایل آوارگی می‌کند

تا بیفتد بر یک گورستان.

صد گور نوشته را می‌خواند

و آن‌گاه/ در لانه جوجه‌های جغد

می‌خندد.

شامگاهانی فراوان

پیرزنی/ می‌نشیند بر صندلی گهواره‌ای

در ایوانِ کلبه‌ای قدیمی.

ستاره‌ها را تماشا می‌کند

که فانوس‌هاشان را

در آسمانِ پاک شامگاهی

فرازِ صنوبرانِ تپه

می‌افروزند.

پیرزن/ به یاد دارد

شامگاهانی فراوان را.

نخستین ستاره در رودخانه شفق

رودخانه شفق

جاری شد بر تپه‌ها

و پوشاند دره را با آب زلال خنکش.

کنار برادر کوچکم نشستم در ایوان

و برایش قصه گلی را گفتم

که عاشق یک ستاره شد.

قصه را که تمام کردم،

برادرم به نخستین ستاره در رودخانه شفق

اشاره کرد

و گفت:

«این همون ستاره س؟»

نفس پروانه

ماه سایه‌ای می‌تاباند بر فراز شب.

سایه‌ای/ به خاموشی زایش یک سرخگل.

سایه‌ای/

به نرمای نفس یک پروانه.

سیداحمد نادمی


 

نگاهی به برخی آثار براتیگان:

 

-ژنرال متفقین از بیگ سور

 

<ژنرال متفقین از بیگ سور> عنوان نخستین رمان براتیگان است که آن را در ۲۸ سالگی نوشت و در سال ۱۹۶۵ نیز منتشر شد.

جنگ داخلی آمریکا و میراثش مضمون این داستان است. اگر چه حوادث داستان به سطحی دیگر در می غلتد و در این مضمون باقی نمی ماند. لی ملون مفلوک، بازمانده ی ژنرال پرابهتی از بیگ سور است که در رویای بازگشت به دوران افتخار اجدادی است. شخصیت دوم داستان جوانک آسمان جل بی دست و پایی است که نقش راوی را نیز برعهده دارد و در خیالات خام و سرنوشت سودایی لی ملون سهیم می شود. این کتاب شامل دو بخش است: در بخش نخست با عنان <ژنرال متفقین از بیگ سور> شرح آشنایی راوی با لی ملون آمده است و بخش دوم با عنوان <نبرد در کنار لی ملون در بیگ سور> شرح ماجراهای راوی هنگامی است که در برهوتی به لی ملون می پیوندد تا آنجا با دختری به نام الین آشنا شود و     لی ملون هم به زنی بدکاره به نام الیزابت دل خوش می کند که به وقایعی کنار صخره های ساحلی ختم می شود.

ماجرای این رمان در سال ۱۹۵۷ می گذرد و فضای رمان نیز تجسم بخش دهه های ۵۰ و ۶۰ آمریکا است که نسل جوان از سرگردانی، انزوای اجتماعی و سرخوردگی اجتماعی در رنج است. آنان جمعی از هیپی های آس و پاس بی نوا با آرزوهای نامعلوم و آرمانهای ناممکن هستند.

 

– در رویای بابل

 

عنوان کامل این رمان <در رویای بابل، یک رمان کارگاهی در سال ۱۹۴۲> است که در سال ۱۹۷۷ منتشر شد. این رمان نیز در نوع خود بسیار جذاب است. هجویه یی است بر سیاستهای رایج و ساختارهای حاکم. براتیگان با در نظر داشتن قراردادهای حاکم بر رمان کارآگاهی یک به یک آنها را در کار خود نقض می کند و همین امر سبب جذابیت رمان می شود.

قهرمان رمان مرد مفلوکی است به نام سی کارد که یک کارآگاه خصوصی است. او در جنگ داخلی اسپانیا دوشادوش جمهوریخواهان جنگیده و گلوله یی هم به قسمت بالای رانش خورده است. چندی پس از آن نیز در یک هنرنمایی در زمین بیس بال، توپی به سرش برخورد کرد و ظاهرا” مخش معیوب شده است. او شغل کارگاه خصوصی را برای خود انتخاب کرد اما از آخرین باری که کاری به او ارجاع شده مدت بسیاری می گذرد.

وقایع رمان از آنجایی شروع می شود که کاری به این کارگاه خصوصی پیشنهاد می شود. او برای انجام آن کار باید هفت تیری داشته باشد که دارد، اما فشنگی ندارد و پولی هم که فشنگی بخرد، ندارد.

برای درک شگردهای نویسنده در این رمان می بایست به ژانر رمان کارآگاهی آگاهی داشت.

 

– هیولای هاوکلاین

 

<هیولای هاوکلاین، یک وستون گوتیک> در سال ۱۹۷۴ منتشر شد. ماجرای این رمان در سال ۱۹۰۲ می گذرد. گریر و کامرون به عنوان دو کابوی آدمکش در نقش قهرمانان داستان ظاهر می شوند. آنان از سوی دوشیزه هاوکلاین اجیر می شوند تا هیولایی را نابود کنند. پدر دوشیزه هاوکلاین دانشمند دیوانه یی است که با جاه طلبیهای حرفه یی، خود و خانواده اش را به خطر می اندازد. دوشیزه هاوکلاین، گریر و کامرون را اجیر می کند تا هیولایی را که در نتیجه ی نامطلوب پژوهش و آزمایشهای پدرش پدیده آمده است را بکشند. این هیولا پدر را ناپدید کرده، ملک هاوکلاین را به قصر یخی بدل کرده، خودش هم ظاهرا” در غار یخی زیر زمین خانه دارد و دائما” در حال خراب کاری است.

در این رمان نیز به قراردادهاتی یک رمان تخیلی و فانتزی توجه کافی شده، سپس قراردادها یک به یک نقض می شوند و آنگاه از نو برقرار می گردند.

 

– پس باد همه چیز را با خود نخواهد برد

 

این رمان چندی پیش با ترجمه ی حسین آذرنوش توسط انتشارات مروارید در ایران به چاپ رسیده است.

براتیگان عمده روایت خود را در این اثر به مساله ی کشته شدن یکی از شخصیت های نوجوان به دست راوی استوار کرده است. سایه ی مرگ در سرتاسر این اثر پخش شده است. زمان روایت رمان <پس باد همه چیز را با خود نخواهد برد> به جنگ جهانی دوم مربوط می شود.

همینک رمانهای <پس باد همه چیز را با خود نخواهد برد> و <رویای بابل> به چاپ دوم نیز در ایران رسیده اند.

 

 

فرصت تبلیغات

تبلیغات متنی

استخدام در وب نگین
 
   

کانال اختصاصی وب نگین در تلگرام

پاسخ