این روزها در سینماهای گروه «هنر و تجربه» فیلم مستندی نشان می‌دهند به نام این پیکان. شروع نمایش این فیلم ۲۶ اردیبهشت بود که سالگرد توقف تولید اتومبیل پیکان است…


این روزها در سینماهای گروه «هنر و تجربه» فیلم مستندی نشان می‌دهند به نام این پیکان. شروع نمایش این فیلم ۲۶ اردیبهشت بود که سالگرد توقف تولید اتومبیل پیکان است. در سال ۱۳۸۴ ، در این روز طی مراسمی به‌طور رسمی توقف تولید ماشین ملی ایران اعلام شد.

روبرت صافاریان: بحث توقف تولید پیکان البته از چند سال بعد از تولد آن در همان دوره پیش از انقلاب شروع و بعد از فراز و فرود بسیار، چند دهه بعد عملی شد. دیگر جزو معلومات عمومی است که تولید پیکان را شرکت ایران ناسیونال براساس طراحی اتومبیل هیلمن هانتر در سال ۱۳۴۶ شروع کرد. طراحی صنعتی پیکان، البته همه متفق‌القول‌اند که چنگی به دل نمی‌زند، همینطور مشخصات فنی آن. اما هر چه بود، این اتومبیل با همین شکل و شمایل همراه تحولات اجتماعی و فرهنگی ما پیش آمد و بازتابی از تحولات اجتماعی و فرهنگی و حتی ارزشی ایرانیان شد. در ابتدا پیکان نماد گسترش مصرف‌گرایی و صنایع مونتاژ بود. مخالفان آن را به‌عنوان صنعت ملی جدی نمی‌گرفتند. هرچند مسئولان اصرار داشتند پیکان نخستین اتومبیل ملی است و سردمداران وقت حکومت برخی سوار پیکان می‌شدند و پشت فرمان پیکان عکس می‌انداختند. بی‌توجهی به اهمیت راه انداختن خط تولید اتومبیل، هرچند به کمک شرکت‌های اتومبیل‌سازی خارجی، ریشه در تفکری داشت که تنهاصنایع سنگین و از همه مهم‌تر ذوب‌آهن را زیربنای صنعتی شدن می‌دانست و کارخانه‌های تولید لوازم مصرفی را رواج مصرف‌گرایی و افزاینده‌ وابستگی به سرمایه‌داری جهانی تلقی می‌کرد. این دیدگاه به اینکه نفس بنیانگذاری خط تولید خودرو می‌تواند به رونق صنایع دیگر و ساخت قطعات و انباشت تجربه در مدیریت واحدهای صنعتی بزرگ کمک کند و در نهایت گامی باشد در رشد صنعت در کشور توجهی نداشت. تولید پیکان همزمان بود با تولید یخچال و کولر داخلی که همه نشانه افزایش مصرف طبقات متوسط شهری و بالا رفتن سطح زندگی این طبقات بود. تفکری روشنفکری غالب در آن دوره اصلاً با مصرف مسئله داشت و همین تفکر بود که با پیکان هم مخالف بود.
پیکان ارزان و ساده بود و خرید آن در وسع اقشار وسیع‌تری از اجتماع. مدل‌های لوکس‌تر آن هم به بازار آمد و تولید آن سال به سال افزایش یافت.آن چنان که تعداد پیکان در خیابان‌های تهران و شهرستان‌ها از ماشین‌های خارجی ــ بنز و دوفین و واکسال و شورلت و پژو و ب‌ام و غیره ــ فزونی گرفت. اگر عکس‌های قدیمی خیابان‌های تهران را تماشا کنید، از روی فراوانی پیکان می‌توانید حدس بزنید عکس مال چه دوره‌ای است. در عکس‌های تهران دهه ۳۰ و اوایل ۴۰ پیکان دیده نمی‌شود. در عکس‌های یکی، دو دهه بعد از انقلاب شاید تا ۸۰ در صد ماشین‌های خیابان‌های تهران پیکان باشند. به‌طور کلی نوع ماشین‌هایی که در خیابان‌ها رفت‌وآمد می‌کنند یکی از عواملی هستند که به فضای خودویژه‌ خیابان‌های یک دوره شکل می‌دهند، کما اینکه وقتی می‌خواهند فیلمی درباره دهه ۳۰ بسازند، تعدادی از اتومبیل‌های آن دوره را در دکور خیابان‌ها قرار می‌دهند.
پیکان که نماد مصرف‌گرایی بود، در یکی، دو دهه بعد از انقلاب شد نماد ساده‌زیستی. اتاق پیکان عیب‌های زیادی داشت. از درز درها باد می‌آمد داخل ماشین و تق‌وتوق اتاق زیاد بود. بخاری‌اش خوب بود، اما کولر نداشت. در سال‌هایی که بحث ورود ماشین‌های خارجی یا راه انداختن خط تولید ماشین‌های باب روز مطرح شد، پیکان یک جوری شده بود ماشین مستضعفان. کما اینکه در اوایل انقلاب، تولید «پیکان جوانان» که قدری شیک‌تر بود، متوقف شد. حالا شکل و شمائل پیکان گره خورد به اندیشه ساده‌زیستی و دوری‌گزینی از تجملات. کما اینکه داشتن کولر داخل ماشین یک جوری تجملات تلقی می‌شد (و هنوز هم کمابیش می‌شود. انواع تاکسی‌ها در تابستان‌ها کولر ندارند یا روشن نمی‌کنند). می‌توان نتیجه گرفت که توقف پیکان به معنای پایان دوره‌‌ تلقی خاصی از ساده‌زیستی بود که برخورداری از ساده‌ترین لذت‌های زندگی مثل باد خنک کولر و صندلی راحت‌تر تقبیح می‌شد، فقط صنایع سنگین صنعت تلقی می‌شدند و مصرف ضدارزش بود. توقف پیکان برابر بود با آمدن انواع اتومبیل‌ها و عوض شدن چهره شهر. چشم‌اندازهای اتوبان‌های تهران عوض شد و اتومبیل‌های داخلی و خارجی متنوعی شروع به جلو‌ه‌فروشی در خیابان‌های شهر کردند. این دگرگونی، از دگرگونی‌ دیگری در فرهنگ همگانی سرچشمه می‌گرفت.
کنار گذاشتن پیکان آسان نبود و ذره ذره انجام شد. تلاش شد با عوض کردن موتور و سیستم تعلیق آن، بدنه و ظاهرش را حفظ کنند. چند سالی پیکانی با موتور پژو تولید شد اما در نهایت همه پذیرفتند که پیکان هم مثل هر چیز عمری دارد و پایان محتومش فرا رسیده است. پیکان هم مانند همه رفتگان خاطرات تلخ و شیرینی از خود در اذهان همه ایرانیان به جا گذاشت. خدایش بیامرزد.


  • مستند: این پیکان

  • این مستند درباره اتومبیل پیکان و سرنوشت آن در ایران است.

  • کارگردان : شاهین آرمین،سهراب دریابندری

  • تهیه کننده : شاهین آرمین ،سهراب دریابندری

  • فیلمنامه نویس : شاهین آرمین ،سهراب دریابندری

 

 

فرصت تبلیغات

تبلیغات متنی

استخدام در وب نگین
 
   

کانال اختصاصی وب نگین در تلگرام

پاسخ